Paperean ez dauden akatsak daude

Aurrekontu bat akats batekin ateratzen denean, lehenengo eta behin pentsatzen da norbaitek hobeto irakurri beharko lukeela. Eta batzuetan egia da. Baina enpresa batetik ateratzen diren dokumentuetan —eskaintzak, txostenak, bezeroarentzako erantzunak, justifikazioak, eta seguru baten bat utziko dudala— ihes egiten duen zati bat ez da hobeto irakurriz konpontzen, akatsa ez baitago idatzita dokumentuaren inongo lekutan. Dokumentuaren eta hitz egiten duen horren arteko erlazioan dago. Releer aplikazioak ez du aurkitzen: testua osorik dago, ez du kontraesanik sortzen eta soinu ona du.

Alde horri buruz hitz egin nahi dut hemen: paperean ikusten denaren eta papera nondik atera zen jakinda soilik ikusten denaren arteko aldeari buruz. Eta eskueran dudan adibiderik onena artikulu honen beraren barruan dago.

Hau idaztean egin nuen akatsa

Testu hori inbentario propio batean oinarrituko zen: enpresa txiki batetik benetan zein dokumentu ateratzen diren inork berrirakurri gabe. Zer motatakoa, zenbatean behin, nork sinatzen duen. Lan ziklo honetarako aurreikusita zegoen eta ez zen egin.

Eta artikuluak berdin jarraitu zuen aurrera. Irakurtzen ari zara.

Horrek zer esan nahi duen une batez gelditzea komeni da. Aurreko guztian ez dago gaizki eraikitako esaldirik, kontraesanik, beste zenbaki batekin bat ez datorren zenbakirik. Prozesutik kanpoko norbaitek hiru aldiz berrirakurriko balu, arretaz eta ideia txarrez, ez luke hutsegitea topatuko. Ez dago hor. Atzean egon beharko lukeen horretan dago, eta ez dago. Zein material konprometitu zen eta azkenean zein erabili zen dakienak soilik harrapatzen du.

Eta haren ordez jarri nuena

Inbentario hori gabe geratzen zitzaizkidan adimen artifizialaren adopzioari buruzko diagnostiko publikoak, existitzen direnak eta, gainera, onak direnak. Eustatek erregistratzen duenez, 2025ean, Euskadiko hamar langile edo gehiagoko enpresen % 17,4k adimen artifizialeko sistemak zituzten. BAICen bigarren Diagnostikoak adopzioa hazkundean kokatzen du —urte batean % 42— eta tamainaren araberako eten argi bat deskribatzen du: enpresa handien erdia inguru, mikroenpresen gutxiengo baten aurrean.

Datu sendoak dira, eta ondo neurtuta daude, jasota gera dadila. Arazoa ez da haien kalitatea, beste zerbait neurtzen dutela da. Ezarritako eta deklaratutako sistemak neurtzen dituzte. Enpresa bat zifra horietan agertzen da adimen artifizialeko sistema gisa ezagutzen duen zerbait duenean, eta halakotzat jotzen du inkesta bati erantzutean.

Kudeatzaileari ez diote neurtzen gaueko hamaiketan, mugikorretik, tresna orokor batean itsasten duela bezeroari emandako erantzun baten zirriborroa, ateratzen dena kopiatzen duela, ukituak egiten dizkiola eta bidali egiten duela. Enpresa horrek esan dit ez duela adimen artifizialik erabiltzen. Eta ez du gezurrik esaten: ez du inolako sistemarik. Ohitura bat dauka.

Horregatik, zifra horiek ezin dute baieztatu gaur egun enpresa txikietatik zenbat dokumentu ateratzen diren barruan sortutako testuarekin, ezta zuk zurean egiten duzunari buruz ere. Gauza zintzo baterako balio dute, eta bakar baterako: ez dakigunaren tamaina neurtzeko. Inbentarioak utzitako hutsunea ez dago estalita. Estali egiten dutela diruditen datuez inguratuta dago.

Eta horrek ematen dit pisurik handiena: nik esan izan ez banu, ez litzateke nabarituko. Zifra, letra eta urtea dituen esaldi batek itxura berbera du gauza berdin baina desberdin bat babesten duenean esaten duena babesten duenean. Datua eta baieztapenaren arteko desorekak ez du markarik uzten testuan.

Bi akats multzo

Hortik ateratzen da proposatzen dudan sailkapena, eta ez da inolako teoria, berrikusten duenarentzat bi egoera ezberdin deskribatzea baizik.

**1. taldea: dokumentuan dauden akatsak. **

Partiden batuketarekin bat ez datorren kopuru osoa, bi orrialde beherago idatzitako baldintzarekin kontraesanean dagoen entrega epea, idatziaren erdian aldatzen den bezeroaren izena, hiru lerro okupatu eta ezer baieztatzen ez duen esaldia, errepikatutako paragrafoa.

Denek dute zerbait komunean: horiek aurkitzeko nahikoa da dokumentua. Ez dago gaiaren berri izan beharrik, ez bileran egon beharrik, ez nork zer idatzi zuen jakin beharrik. Irakurketa arretatsu batek hartzen ditu. Kanpoko norbaitek hartuko ditu.

**2. taldea: dokumentuan ez dauden akatsak. **

Zuzena den baina beste zerbait babesten duen datua, inork egiaztatu ez zuen kasu baten erreferentzia, bezero jakin honetan horrela ez den baldintza, nahiz eta beste hamabostetan hala izan, egiaztatzekoa zen eta egiaztatu ez zen zatia, egintzat eman zen aurrekaria.

Hemen berrirakurtzeak ez du balio. Ez gaizki irakurtzen delako, baizik eta falta dena ez dagoelako idatzita irakur daitekeen inon. Dokumentua ezin hobea da barrutik. Baieztatzen duenaren eta baieztapen horren atzean benetan dagoenaren arteko distantzian bizi da akatsa.

Egin gabeko nire inbentarioa 2. taldea da, puri-purian.

Muga mugitzen ari da

Eta ez da komeni hori bi tiradera finko bihurtzea, hutsegite bakoitzak bere lekua izan dezan betiko. Akatsa duen taldea ez da akatsaren propietatea: berrikusten duenak aurrean duenaren araberakoa da.

Adibide berak erakusten du. Artikulu hau irakurtzen duen edonorentzat, nire akatsa 2. taldea da: ikusezina, testutik ikustea ezinezkoa. Niretzat, ziklo irekiaren lan-plana alboan nuela, 1. taldea zen: hor zegoen idatzita zer egin behar zen, eta hor ikusten zen ez zela egin. Akats bera, bi talde ezberdin, daukazun materialaren arabera.

Eta horrek ondorio deserosoa du. Dokumentuaren jatorritik zenbat eta urrunago berrikusi, orduan eta akats gehiago egiten zaizkio 2. taldeari. Kanpoko ikuskatzailea, begi freskoekin irakurri eta egileak ikusten ez duena aurkitzen duena, oso ona da 1. taldearentzat eta itsua 2. taldearentzat. Eta auzia ezagutzen duena justu kontrakoa da: atzean falta dena ikusten du, eta aurrean duen gaizki gehitutako zifra pasatzen uzten du, lau ordu daramatzalako dokumentu horrekin.

Honek konpontzen ez duena

Hemen ez dago prozedurarik. Akats bat sailkatzeak ez du zuzentzen, eta 2. talde bat dagoela jakiteak ez du ikusarazten.

2. taldeko bere epaiarekin, artikulu honek egin dezakeen gauza bakarra egin du, beste baliabiderik gabe: gertatzen den tokian esatea. Ez bukaeran apaltasun formula gisa, baizik eta testuaren puntu zehatzean, non falta den datuak zerbaiti eusten egon beharko lukeen. Apaño eskasa da —ez du ordezten egin ez zen inbentarioa—, baina akats ikusezin bat ikusgarri bihurtzen du, eta hori 2. taldetik ateratzen du.

Eta axola duen galdera geratzen da, erantzun orokorrik ez duena. Zure enpresatik atera zen azken dokumentutik: oraintxe bertan berrirakurriko bazenu, lerroz lerro, esaten duenaren zein zati egon liteke gaizki paperak erakutsi gabe? «Bat ere ez» ateratzen bazaizu, ba benetako galdera da nola dakizun.